काचेच्या भिंती

पावसाचे थेंब ऑफिसच्या काचेवरून हळूहळू खाली सरकत होते.

रात्रीचे साडेनऊ वाजले होते. संपूर्ण floor जवळजवळ रिकामा झाला होता.

निशा अजूनही laptop समोर बसली होती.

PowerPoint च्या slides समोर होत्या. डोक्यात numbers फिरत होते. पण तिचं लक्ष कुठेच लागत नव्हतं.

फोनवर नुकताच आलेला message ती पुन्हा पुन्हा वाचत होती.

“मम्मा… जाग्या आहात का?”

तिने reply केला.

“हो गं. काय झालं?”

समोरून typing सुरू झालं… थांबलं… पुन्हा सुरू झालं.

“काही नाही… फक्त थोडं विचित्र वाटतंय.”

निशाचं मन हलकंसं दचकलं.

ती आरोहीला ओळखायला लागली होती. ‘काही नाही’ म्हणताना तिच्या मनात खूप काही असतं, हे तिला आता समजू लागलं होतं.

“Call करू?” निशाने विचारलं.

दोन सेकंदात फोन आला.

“मम्मा… मी एवढं चुकीचं काय करते?”

तो मेसेज नव्हता. तो अनेक वर्षांपूर्वीचा प्रतिध्वनी होता.

आणि तो प्रतिध्वनी निशाच्या छातीत जाऊन आदळला होता.

निशाने डोळे मिटले.

अचानक तिच्या छातीत धडधड सुरू झाली. श्वास जड झाला. पोटात गोळा आला.

तिला काही क्षण वाटलं… जणू पंचवीस वर्षांपूर्वीचं आयुष्य अचानक परत तिच्यासमोर उभं राहिलं होतं.

—

निशा एका मोठ्या corporate company मध्ये senior HR strategist होती.

ती confident होती. लोकांसमोर बोलताना तिचा आवाज ठाम असायचा. टीममध्ये सगळे तिचा आदर करायचे.

पण घरातल्या काही नात्यांसमोर तिचा आवाज हळूहळू हरवत गेला होता.

लग्नानंतर पहिल्याच महिन्यात तिला जाणवलं… या घरात प्रेम आहे. पण acceptance अटींसह आहे.

“आमच्या घरात सगळं एकत्र केलं जातं. स्वतःचे वेगळे विचार जास्त ठेवायची सवय इथे चालत नाही.” सासूबाईंनी सहज म्हटलं होतं.

निशा हसली होती.

“ठीक आहे आई… मी adjust होईन.”

तेव्हा तिला वाटलं होतं… adjustment म्हणजे नात्यांचा भाग.

पण हळूहळू adjustment आणि स्वतःला हरवणं यामधली सीमारेषा पुसट होत गेली.

—

सकाळी ऑफिसला जायच्या आधी ती घरातलं सगळं आवरायची. रात्री परत आल्यावरही तिच्यावर अपेक्षांचा भार असायचा.

“इतक्या उशिरा घरी येणं बाईला शोभत नाही.”

“घरातल्या गोष्टींपेक्षा office महत्त्वाचं वाटतं तुला.”

“आमच्या काळात असं नव्हतं.”

टोमणे फार मोठे नव्हते. पण रोजचे होते.

सगळ्यात जास्त तिला दुखवायची गोष्ट म्हणजे तिचा नवरा — समीर.

तो वाईट माणूस नव्हता. उलट शांत, जबाबदार आणि प्रेमळ होता.

पण आईवडिलांसमोर तो कायम गप्प राहायचा.

एका रात्री निशा रडत म्हणाली,

“तुला खरंच काही जाणवत नाही का समीर?”

समीर थोडा अस्वस्थ झाला.

“तू जास्त विचार करतेस निशा… आईचा स्वभाव आहे तसा. मनाला लावून घेऊ नकोस.”

त्या रात्री निशा बराच वेळ जागी होती.

कारण तिला पहिल्यांदा जाणवलं… या घरात तिच्या भावनांचं भाषांतर कुणीच करणार नव्हतं.

—

वर्षानुवर्षं तिने स्वतःला बदलत नेलं.

ती कमी बोलू लागली. वाद टाळू लागली. गावी जाणं कमी केलं.

कंपनीत ती leadership sessions घ्यायची. लोकांना emotional wellbeing बद्दल सांगायची.

आणि घरी परतल्यावर स्वतःच्याच भावनांना lock करून ठेवायची.

एका दिवशी तिची मैत्रीण मीरा म्हणाली,

“तू आता खूप neutral झाली आहेस.”

निशा हसली.

“Neutral नाही गं… numb झाली आहे कदाचित.”

—

काळ पुढे गेला.

मुलगा अथर्व मोठा झाला. त्याचं लग्न झालं.

घरात आरोही आली.

पहिल्याच दिवसापासून निशा आणि आरोहीमध्ये छान bond तयार झाला.

दोघी एकत्र कॉफी प्यायच्या. गप्पा मारायच्या. सिनेमा बघायच्या.

आरोही एकदा हसत म्हणाली,

“मम्मा… तुम्ही typical सासू नाही आहात.”

निशा हसली.

“म्हणजे?”

“तुमच्यासोबत असताना मला स्वतःसारखं राहता येतं.”

निशा काही क्षण शांत झाली.

हे वाक्य साधं होतं. पण तिच्या मनात कुठेतरी खोल जाऊन बसलं.

कारण तिला आठवलं… तिलाही कधी काळी फक्त एवढंच हवं होतं.

स्वतःसारखं राहता येणं.

ती हलकंसं हसली.

“मला कोणाचं आयुष्य कठीण करायचं नाहीये गं.”

पण काही महिन्यांनी आरोही बदलायला लागली.

ती शांत राहू लागली. जास्त विचार करू लागली.

एका दिवशी ती निशाच्या खोलीत आली.

तिच्या डोळ्यांत पाणी होतं.

“मम्मा… मी एवढं चुकीचं काय करते?”

निशाच्या अंगातून विज गेल्यासारखं झालं.

“काय झालं?”

आरोही काही क्षण गप्प राहिली.

“मी काहीही केलं तरी comment असतो. जास्त बोलले तर problem… शांत राहिले तरी problem.”

ती हलकंसं हसली.

“मला वाटतं मी overreact करतेय कदाचित.”

निशा अचानक ताठ बसली.

हे वाक्य तिने स्वतःलाही कितीतरी वेळा सांगितलं होतं.

“नाही आरोही,” ती शांतपणे म्हणाली, “तुझ्या भावना खोट्या नाहीत.”

आरोही तिच्याकडे बघत राहिली.

“पण मला कुणाविरुद्ध काही करायचं नाहीये मम्मा… मला फक्त घुसमटायला नकोय.”

निशाच्या डोळ्यांत पाणी आलं.

कारण ती पहिल्यांदाच स्वतःच्या जुन्या वेदनेला समोर बसलेलं बघत होती.

तोच प्रश्न. तोच थकवा. तीच घुसमट.

फक्त काळ बदलला होता.

—

त्या दिवशी दुपारी ऑफिसमध्ये presentation चालू असताना निशाला अचानक विचित्र वाटायला लागलं.

Conference room मध्ये AC असूनही तिच्या कपाळावर घाम आला. छातीत धडधड सुरू झाली.

तिने presentation मध्येच pause घेतला.

“Excuse me… दोन मिनिटं…”

ती washroom मध्ये गेली.

आणि तिथे अचानक तिला रडू फुटलं.

तिला स्वतःचीच भीती वाटत होती.

काही वेळाने तिने समीरला फोन केला.

“समीर… मला खूप panic होतंय…”

“काय झालं?”

“माहित नाही… पण मला खूप भीती वाटतेय.”

त्या दिवशी घरी परतल्यावर ती बराच वेळ टेरेसवर शांत बसून राहिली.

पहिल्यांदाच तिने स्वतःला एक प्रश्न विचारला.

“मी खरंच ठीक आहे का?”

—
समीर गावाकडे होता..तिने त्याला कॉल केला

त्या रात्री ती आणि समीर बराच वेळ बोलले.

सुरुवातीला तो नेहमीप्रमाणे आईवडिलांची बाजू समजावू लागला.

“त्यांचा हेतू वाईट नसतो निशा…”

निशाने त्याला थांबवलं.

“मला माहिती आहे समीर. मला कुणाची तक्रार करायची नाहीये. आणि कुणाला दोषही द्यायचा नाहीये.”

ती काही क्षण शांत राहिली.

“फक्त… माझ्या मनाला जे होतंय ते तुला सांगायचं आहे.”

समीर पहिल्यांदाच पूर्ण शांत झाला.

“तू इतकी एकटी पडली होतीस का?”

निशा खिडकीबाहेर बघत हलकंसं हसली.

“त्या वेळी मलाही कळलं नव्हतं समीर. मी फक्त survive करत राहिले.”

फोनच्या दुसऱ्या बाजूला बराच वेळ शांतता होती.

मग तो हळू आवाजात म्हणाला,

“मी तुझ्यासाठी पुरेसा उभा राहिलो नाही ना?”

निशाने लगेच उत्तर दिलं नाही.

कारण काही प्रश्नांची उत्तरं शब्दांत देता येत नाहीत.

ती फक्त एवढंच म्हणाली,

“आता मला फक्त माझं मन पुन्हा थकू द्यायचं नाहीये.”

—

त्या दिवसानंतर निशाने स्वतःमध्ये काही छोटे बदल करायला सुरुवात केली.

रात्री laptop बंद करण्याची वेळ ठरवली. Weekend ला office mails बंद ठेवायला सुरुवात केली. टेरेसवर वेळ घालवू लागली. डायरी लिहू लागली.

आणि सर्वात महत्त्वाचं — ती प्रत्येक गोष्ट गप्प राहून सहन करणं थांबवू लागली.

एका दिवशी सासूबाई आरोहीला काहीतरी टोमणे मारत होत्या.

“आजकालच्या मुलींना घरापेक्षा स्वतःचाच जास्त विचार असतो.”

आरोही गप्प बसली.

निशाला तिच्या चेहऱ्यावरचा तो ओळखीचा ताण दिसला.

पूर्वी अशा वेळी ती शांत राहायची. स्वतःला समजवायची.

‘वाद नको.’

पण त्या दिवशी ती शांतपणे म्हणाली,

“आई… प्रत्येक गोष्ट comment करण्याची गरज नसते.”

घरात काही क्षण शांतता पसरली.

समीरने आश्चर्याने तिच्याकडे पाहिलं. आरोहीचा चेहरा एकदम बदलला.

निशाच्या हाताला घाम आला होता. पण तरीही ती मागे हटली नाही.

त्या रात्री आरोही तिच्या खोलीत आली.

“मम्मा… तुम्ही एवढ्या शांतपणे बोललात… मला तर काहीच बोलता आलं नसतं.”

निशा हलकंसं हसली.

“मलाही पूर्वी जमत नव्हतं गं.”

“मग आता कसं जमतं?”

निशा काही क्षण विचारात पडली.

“कारण आता मला समजलंय… शांत राहणं आणि स्वतःला गप्प करणं वेगळं असतं.”

आरोहीने हळूच तिचा हात हातात घेतला.

“Thank you मम्मा…”

निशाच्या डोळ्यांत पाणी आलं.

कारण तिने आयुष्यात पहिल्यांदाच कुणासाठी उभं राहताना स्वतःलाही वाचवलं होतं.

—

निशा perfect नव्हती.

कधी ती खूप चिडायची. कधी स्वतःवरच रागवायची. कधी दोन दोन दिवस कुणाशी बोलायची नाही.

कधी तिला वाटायचं — “इतकी वर्षं मी स्वतःला का हरवू दिलं?”

पण हळूहळू तिला एक गोष्ट समजू लागली.

Healing म्हणजे सगळं विसरणं नसतं.

Healing म्हणजे — भूतकाळ मनात असूनही वर्तमानात स्वतःला हरवू न देणं.

—

एका संध्याकाळी ती पुन्हा टेरेसवर झोक्यावर बसली होती.

हातात कॉफी होती. आकाशात हलका पाऊस होता.

फोनवर आरोहीचा मेसेज आला.

“मम्मा… तुमच्यासारखं strong व्हायला शिकायचं आहे मला.”

निशा बराच वेळ स्क्रीनकडे बघत राहिली.

मग तिने reply केलं.

“Strong होण्यात फार काही महान नाही गं… स्वतःला हरवू न देणं महत्त्वाचं असतं.”

त्या क्षणी तिला जाणवलं…

तिने आयुष्यातल्या सगळ्या लढाया जिंकल्या नव्हत्या. काही ठिकाणी ती हरली होती. काही वेळा खूप उशिरा बोलली होती. काही लोकांकडून तिने चुकीच्या अपेक्षा ठेवल्या होत्या.

पण तरीही… ती पुन्हा पुन्हा उभी राहिली होती.

आणि कदाचित तेच पुरेसं होतं.

—

शेवट

प्रत्येक स्त्री मोठ्या आवाजात तुटत नाही. काही स्त्रिया शांत होत जातात. कमी बोलतात. स्वतःभोवती काचेच्या भिंती उभ्या करतात.

आणि जगाला वाटतं… त्या खूप मजबूत आहेत.

पण त्यांच्या आतही एक थकलेलं मन असतं. ज्याला फक्त एवढंच ऐकायचं असतं —

“तुझा त्रास खरा आहे.”

आणि कदाचित healing म्हणजे भूतकाळ पुसून टाकणं नसतं.

Healing म्हणजे — स्वतःला पुन्हा हळूहळू भेटत राहणं.

आणि एक दिवस… आरशात स्वतःकडे बघताना मनापासून हसता येणं.